اخیراً دولت تصمیم به قطع سهمیه سوخت خودروهای صفر گرفته است، تصمیمی که در آن بویی از افزایش انگیزه برای تبدیل به احسن خودروهای کارکرده به مشام نمی رسد. در عین حال، از آنجا که آلایندگی نیروگاه ها ۶۰۰ برابر خودروهای بنزینی است، اگر فکری به حال اصلاح کیفی سوخت نیروگاه ها نشود، این موضوع در کنار تقویت حیات ناوگان قدیمی باعث رشد منابع آلاینده در کشور و به ویژه شهرهای صنعتی خواهد شد.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری نبض صنعت، طبق مصوبه جدید هیئت دولت، خودروهای نوشماره (صفر کیلومتر) که برای اولین بار پلاک میشوند، مشمول دریافت سهمیه بنزین یارانهای (۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی) نخواهند بود. این خودروها باید سوخت مورد نیاز خود را با نرخ سوم، یعنی لیتری ۵۰۰۰ تومان تأمین کنند.
به گفته کارشناسان، تقریبا 40 درصد آلودگی هوا در کلانشهرهای کشور، بهویژه تهران، ناشی از سوخت مصرفی نیروگاهها است. هشت نیروگاه فعال در تهران، پراکندگی زیادی دارند و این مطالعات نشان میدهد که سهم نیروگاهها در آلودگی عمده است.
همچنین حدود 20 درصد آلودگی هوا ناشی از خودروهای تجاری مانند اتوبوسها و کامیونها است که با گازوئیل کار میکنند. مصرف این نوع سوخت در کنار تصفیهنشده بودن گازوئیل، عامل مهم در تولید ذرات معلق و آلودگی است. علاوه بر این، نزدیک به 20 درصد آلودگی، مربوط به منابع ثابت مانند کارخانههای سیمان و صنایع پرمصرف است. بنابراین، میتوان نتیجه گرفت که بخش عمده آلودگی هوا، مربوط به منابع ثابت و نیروگاهها است و سهم خودروهای سواری حدود 20 درصد است.
تلاش برای کاهش سهم آلایندگی هرکدام از این بخش ها نقش مهمی در بهبود کیفیت هوای کشور دارد و در این بخش باید توجه داشت که نقش اصلی آلایندگی خودروها به خودروهای فرسوده تعلق دارد، نه خودروهای صفر کیلومتر. با این حال شاهد تصمیم دولت برای قطع سهمیه سوخت خودروهای نوشماره هستیم، مصوبه ای که می تواند باعث افت تقاضا برای خرید خودروهای نو شود و در مقابل، شاهد رشد خرید و فروش و تردد خودروهای فرسوده خواهیم بود.
آلایندگی نیروگاه ها ۶۰۰ برابر خودروهای بنزینی است
قطع سهمیه خودروهای صفر کیلومتر در حالی هدفگذاری شده که اصولا مشکل آلودگی هوای شهرهای صنعتی را باید در جای دیگری جستجو کرد؛ در کیفیت سوخت نیروگاه ها و همچنین منابع غیر خودرویی.
در این زمینه باید مقایسهای عددی میان میزان انتشار اکسیدهای گوگرد (SO₂) ناشی از سوختهای مازوت و بنزین در منابع مختلف، بهویژه نیروگاه مازوتسوز و خودروسازی، انجام دهیم تا بزرگی تفاوتهای آنها روشن شود.
ابتدا باید میزان گوگرد موجود در سوخت را بررسی کنیم. طبق اطلاعرسانیها، گوگرد در مازوت مصرفی نیروگاه شهید رجایی حدود ۳ درصد وزنی است. یعنی هر هزار کیلوگرم سوخت، ۳۰ کیلوگرم گوگرد دارد. این نیروگاه در صورتی که بهصورت شبانهروزی حدود ۱۳ میلیون لیتر مازوت مصرف کند، معادل تقریبی ۱۲٬۸۰۰ تن سوخت است (با فرض هر لیتر مازوت حدود ۰.۸ کیلوگرم). بنابراین، میزان گوگرد مصرفی روزانه در این نیروگاه برابر است با: ۳ درصد از ۱۲٬۸۰۰ تن، یعنی حدود ۳۸۵ تن گوگرد.
با توجه به ضریب استوکیومتری، هر کیلوگرم گوگرد در احتراق به ۲ کیلوگرم SO₂ تبدیل میشود. پس، ۳۸۵ تن گوگرد، معادل تقریبا ۷۷۰ تن SO₂ در شبانهروزی است. اگر فرض کنیم فقط یکسوم شبها، یعنی حدود ۸ ساعت، مازوتسوزی انجام شود، میزان SO₂ تولید شده در شبانهروز به حدود ۲۵۷ تن کاهش مییابد.
در مقابل، میزان گوگرد موجود در بنزین یورو ۴ که در خودروهای تردد میکند، حدود ۵۰ ppm است؛ یعنی هر لیتر بنزین حدود ۰.۰۰۵ درصد وزنی گوگرد دارد. فرض میکنیم در استان تهران روزانه حدود ۲۰ میلیون لیتر بنزین مصرف میشود، و در استانهای البرز و قزوین جمعاً حدود ۱۰ میلیون لیتر دیگر، پس مجموع مصرف روزانه در این سه استان تقریباً ۳۰ میلیون لیتر است. بُعد کمی، این مصرف معادل حدود ۲ تا ۳ تن SO₂ در روز است، که البته فرض میکنیم هیچ فیلتری برای کاهش آلایندهها در نظر گرفته نشده باشد.
از سویی، برای تولید ۲۵۷ تن SO₂، معادل مصرف بنزین در این حجم، نیاز است تا حدود ۱ میلیارد خودرو به طور همزمان در استانهای یادشده تردد داشته باشند، با متوسط مصرف روزانه ۴ لیتر در هر خودرو. این تصویرسازی نشان میدهد که مقیاس انتشار SO₂ ناشی از مازوت در نیروگاه، حدود ۴۰۰ تا ۶۰۰ برابر بیشتر از مجموع انتشار خودروهای بنزینی است.
نکته قابل توجه این است که حتی با مصرف محدود مازوت و درصد گوگرد بالا، میزان انتشار SO₂ بسیار بیشتر از آلایندگی ناشی از خودروهای بنزینی است. این نتیجه، نشان میدهد علت اصلی آلودگی هوا در فصول سرد، نه تعداد خودروها یا تردد روزانه، بلکه وجود منابع غولپیکر سوختهای گوگردی همچون نیروگاههای مازوتسوز است که گوگرد آن چندین برابر استانداردهای مجاز است.
تمرکز بر خودروهای شخصی، نادرست است
مازیار بیگلو، دبیر انجمن سازندگان قطعه و مجموعههای خودرو در این مورد معتقد است: تمرکز بر کاهش آلودگی تنها بر خودروهای شخصی، نادرست است، چرا که بیش از 80 درصد مشکل به منابع دیگر مربوط میشود.
وی می گوید: اغلب خودروهای وارداتی و تولید داخل، خودروهای بنزینی یورو ۵ است، اما با بنزین یورو ۴ کار میکنند. توجه کنید که در مورد ذرات معلق، تنها ذرات بالاتر از 2.5 میکرون که بیشتر در نتیجه فعالیت نیروگاهها و صنایع مازوتسوز تولید میشوند، میتوانند وضعیت هوای آلوده را ایجاد کند. این ذرات، برخلاف گازهای سمی، در فیلترهای خودروهای بنزینی باقی میمانند و تولید نمیشوند. در نتیجه، صنعت خودرو و مصرف سوخت، نقش کمتری در تولید این ذرات نسبت به نیروگاهها و صنایع آلودهکننده دارد.
بیگلو با بیان اینکه مشکل اصلی مربوط به کیفیت پایین سوخت و مواد سوختنی است، گفت: سوخت مازوت و بنزین در کشور کیفیت مناسبی ندارد و این مسئله نقش زیادی در آلودگی هوا دارد، هرچند که در روزهای کم تردد یا تعطیلات، انتظار میرفت آلودگی کاهش یابد، اما این اتفاق نیفتاد یا حتی وضعیت بدتر شد.
به گفته وی، حتی در شرایطی که خودروها تردد نمیکردند، آلودگی همچنان بالا بود، بنابراین تاکید کرد که خودرو تنها ۲۰ درصد منشأ آلودگی است و ۸۰ درصد آن از منابع دیگر مانند سوخت نامناسب، منابع صنعتی و تغییرات جغرافیایی است.
مشکل از خودرو نیست؛ از سوخت خودروهاست!
سهمیه سوخت خودروهای صفر در حالی حذف می شود که طی سال های اخیر شاهد اعمال استانداردهای سخت گیرانه خودرویی از سوی سازمان استاندارد و سازمان حفاظت محیط زیست بوده ایم. در مقابل کارشناسان معتقدند کیفیت سوخت خودروها همپای رشد استاندارد کیفی آنها، بهبود نیافته و همین امر باعث شده تا رشد کیفی خودروها در کیفیت هوا چندان اثرگذار نباشد.
سخنگوی انجمن قطعه سازان در این مورد با اشاره به وضعیت سوخت و کیفیت خودروهای داخلی، می گوید: اغلب مشکل آلودگی را به صنعت خودرو نسبت میدهند، اما حقیقت این است که کیفیت سوخت تولید داخل بسیار پایین است، طبق تحقیقات، تزریق سوخت ناپایدار به موتورهای یورو ۴ باعث مصرف بیشتر بنزین و هدررفت آن میشود، در حالی که استانداردهای خودرو در حال ارتقاء است و استانداردهای یورو ۶ در حال اجرا است، اما نتیجه این است که کیفیت موتور خودروهای داخلی بهتر از سوخت است و اصلاحات استانداردها بیفایده است، اگر سوخت مناسب موجود نباشد.
پیگیری مجلس برای تخصیص سهمیه بنزین خودروهای نوپلاک
موضوع قطع سهمیه بنزین خودروهای صفرکیلومتر مورد توجه مجلسی ها هم قرار گرفته و نمایندگان مردم را در این مورد حساس کرده است.
در همین حال، موسی احمدی رئیس کمیسیون انرژی مجلس حذف سهمیه بنزین خودروهای داخلی نوپلاک را تبعیض ناروا دانست و گفت: مجلس این موضوع را پیگیری میکند و معتقد است همه خودرهای نوپلاک داخلی باید از سهمیه برخوردار باشند.
وی افزود: گویا نگاه دولت این است که کسی که خودرو از کارخانه خریده و برای اولین بار پلاک می شود، همانند خودروهایی وارداتی محسوب شود و سهمیه 3 هزار تومانی و 1500 تومانی به آن تعلق نگیرد که به زعم ما این موضوع ایراد قانونی دارد و تبعیض نارواست.
احمدی تصریح کرد: به طور مثال آیا کسی که بعد از 15 سال، تشکیل خانواده داده و قصد دارد با پس انداز خود، خودرو خریداری کند، نباید حق داشته باشد از یارانه سوخت استفاده کند؟ این خلاف عدالت اجتماعی است. ما در کمیسیون انرژی نظر خود را برای قانونی نبودن آن اعلام کردیم و مطالبات خود را مطرح می کنیم. خودروهای نوپلاک باید مانند سایر خودروها باشد و سهمیه سه نرخی به آنها تعلق گیرد.
در هر حال، با وجود اینکه به نظر می رسد حذف سهمیه خودروهای نوشماره مقدمه ای برای حذف سهمیه همه خودروها چه جدید و چه قدیمی باشد اما آنچه اهمیت بیشتری دارد میزان اثرگذاری این موضوع بر حل مشکل آلودگی هوای کلان شهرهاست. چرا که رفع آلودگی هوا، بهبود کیفیت سوخت خودروها و همچنین سوخت مصرفی نیروگاه ها را می طلبد؛ نه تغییر قیمت بنزین!
در عین حال، هرچند گفته شده منابع حاصل از این مصوبه صرف پرداخت یارانه به گروه های هدف خواهد شد اما برخی تناقضات در دهک بندی یارانه ای باعث عدم اصابت این نشانه به هدف خواهد شد. به علاوه، با اجرای این مصوبه شاهد رشد هزینه سوخت خودرو در شهرهای متوسط و کوچک نیز خواهیم بود که سهمی در آلودگی هوا ندارند و این موضوع چندان عادلانه به نظر نمی رسد.
گزارش از نرگس نیک ضمیر
انتهای پیام
