محدودیت برق از فروردین آغاز شد و در مرداد به اوج رسید؛ حالا صنعت فولاد ایران با کاهش شدید ظرفیت عملیاتی، افزایش هزینه تولید و خطر افت صادرات روبهرو است.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری نبض صنعت، صنعت فولاد ایران در سال ۱۴۰۵ یکی از سختترین دورههای خود در مواجهه با ناترازی انرژی را پشت سر گذاشته است. محدودیت برق فولادسازان از ۱۶ فروردین آغاز شد و در ماههای بعد شدت گرفت؛ بهگونهای که در نیمه دوم مرداد، میانگین محدودیت برق زنجیره فولاد به بیش از ۸۵ درصد رسید.
این وضعیت در حالی رخ داده که صنعت فولاد یکی از صنایع اصلی ارزآور کشور است و تولید فولاد خام ایران در سال ۱۴۰۴ به ۳۲.۱ میلیون تن رسید؛ رشدی ۶.۲ درصدی نسبت به سال قبل.
اما در سال جاری، بحران انرژی بار دیگر به مهمترین مانع تولید تبدیل شده است.
تأمین برق فولاد به ۶ تا ۱۵ درصد رسید
شدت محدودیتها در برخی واحدهای فولادی به حدی رسیده که طبق اعلام رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد آلیاژی، وزارت نیرو در مقاطعی تنها ۶ تا ۱۵ درصد دیماند مصرفی فولادسازان را تأمین کرده است.
این میزان برق، برای ادامه فعالیت کورههای ذوب کافی نیست و عملاً تنها نیازهای عمومی مانند روشنایی و فعالیتهای اداری را پوشش میدهد.
به بیان دیگر، مسئله صرفاً «کاهش تولید» نیست؛ در بخشی از زنجیره، محدودیت برق به توقف تولید منجر شده است.
۸۵ درصد محدودیت؛ یعنی چه؟
وقتی محدودیت برق به بیش از ۸۵ درصد میرسد، واحد فولادی حداکثر حدود ۱۵ درصد برق موردنیاز خود را دریافت میکند.
البته این عدد بهمعنای کاهش دقیق ۸۵ درصدی تولید نیست؛ زیرا رابطه مصرف برق و تولید خطی نیست و شرکتها میتوانند با تغییر شیفت، ذخیرهسازی، استفاده از نیروگاه اختصاصی و جابهجایی زمان تولید، بخشی از اثر خاموشی را کاهش دهند.
با این حال، برای واحدهای فولادی مبتنی بر کوره قوس الکتریکی، کاهش شدید برق میتواند عملاً به توقف کوره منجر شود.
هزینه انرژی؛ ۳۰ درصد هزینه تولید فولاد
اهمیت برق برای فولاد فقط به میزان تولید محدود نمیشود. طبق اعلام انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، حدود ۳۰ درصد هزینه تولید واحدهای فولادی مربوط به انرژی است.
بنابراین قطعی برق از دو مسیر به فولادساز ضربه میزند:
مسیر اول: کاهش تولید
کارخانه بخشی از ظرفیت خود را از دست میدهد و مقدار کمتری فولاد تولید میکند.
مسیر دوم: افزایش هزینه تمامشده
توقف و راهاندازی مجدد خطوط، استفاده از منابع جایگزین انرژی، هزینههای نگهداری، کاهش بهرهوری و اختلال در زنجیره تأمین باعث میشود هزینه تولید هر تن فولاد افزایش پیدا کند.
در نتیجه، حتی اگر میزان افت تولید یک کارخانه محدود باشد، ممکن است حاشیه سود آن بهشدت کاهش پیدا کند.
محاسبه یک سناریوی ساده
تولید فولاد ایران در سال ۱۴۰۴ حدود ۳۲.۱ میلیون تن بود. اگر صرفاً برای محاسبه یک خط پایه فرض کنیم تولید ماهانه در سال ۱۴۰۵ نیز در همین محدوده باقی میماند، متوسط تولید ماهانه حدود ۲.۶۸ میلیون تن خواهد بود.
در این شرایط، هر ۱۰ درصد افت تولید در یک ماه معادل حدود ۲۶۸ هزار تن فولاد تولید از دسترفته است.
اگر افت تولید به ۲۰ درصد برسد، مقدار تولید ازدسترفته ماهانه به حدود ۵۳۶ هزار تن میرسد و اگر افت تولید در یک ماه به ۳۰ درصد برسد، حدود ۸۰۴ هزار تن فولاد کمتر تولید خواهد شد.
این ارقام برآورد سناریویی هستند و نباید بهعنوان آمار رسمی تولید ازدسترفته ۱۴۰۵ تلقی شوند.
چرا نمیتوان هنوز رقم قطعی خسارت ششماهه را اعلام کرد؟
با وجود شدت محدودیتهای برق، هنوز آمار رسمی و تجمیعی تولید فولاد در کل ششماهه اول ۱۴۰۵ منتشر نشده است. از سوی دیگر، اثر خاموشی بر همه شرکتها یکسان نیست.
برخی شرکتها با نیروگاه اختصاصی یا قراردادهای تأمین برق توانستهاند بخشی از تولید خود را حفظ کنند. برای نمونه، مدیرعامل میدکو اعلام کرده این مجموعه در تابستان به دلیل تأمین انرژی، کاهش تولید نداشته و حتی توانسته بخشی از برق خود را به شبکه سراسری تحویل دهد.
بنابراین نمیتوان محدودیت ۸۵ درصدی برق را مستقیماً معادل ۸۵ درصد کاهش تولید کل صنعت دانست.
تجربه سالهای گذشته؛ هشدار برای ۱۴۰۵
شدت بحران انرژی در فولاد البته موضوع جدیدی نیست. بر اساس آمار انجمن فولاد، در ۱۱ ماهه سال ۱۴۰۳ محدودیتهای انرژی باعث کاهش حدود ۲ میلیون تن تولید فولاد میانی شد که ارزش آن حدود یک میلیارد دلار برآورد شده بود. حدود ۷۵ درصد این افت مربوط به شمش فولادی بود.
در مقیاس بزرگتر نیز رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران اعلام کرده محدودیتهای انرژی طی پنج سال گذشته موجب ۱۸ میلیارد دلار عدمالنفع در کل زنجیره فولاد شده است.
این سابقه نشان میدهد مسئله برق برای فولاد دیگر یک مشکل مقطعی نیست؛ بلکه به یکی از عوامل ساختاری محدودکننده ظرفیت واقعی این صنعت تبدیل شده است.
ظرفیت تولید داریم؛ برق نداریم
یکی از تناقضهای اصلی صنعت فولاد ایران همینجاست. کشور طی سالهای گذشته ظرفیتهای بزرگی برای تولید فولاد ایجاد کرده، اما محدودیت انرژی باعث شده بخشی از این ظرفیت عملاً قابل استفاده نباشد.
در واقع، مسئله امروز فولاد ایران صرفاً کمبود ظرفیت تولید نیست؛ بلکه کمبود ظرفیت قابل اتکا برای تولید مستمر است.
این موضوع از نظر سرمایهگذاری نیز اهمیت دارد. وقتی یک کارخانه نمیتواند در بخش قابلتوجهی از سال با ظرفیت اقتصادی فعالیت کند، بازگشت سرمایه پروژههای فولادی طولانیتر شده و جذابیت سرمایهگذاری کاهش پیدا میکند.
برق ارزان هم دیگر مزیت سابق نیست
از سوی دیگر، فولادسازان با افزایش هزینه انرژی نیز روبهرو هستند. بر اساس گزارشهای منتشرشده، نرخ برق صنعت فولاد طی پنج سال گذشته رشد قابلتوجهی داشته و همزمان محدودیتهای مصرف نیز افزایش یافته است.
این ترکیب یعنی فولادساز در یک سو برق کمتری دریافت میکند و در سوی دیگر برای انرژی دریافتی باید هزینه بیشتری بپردازد. نتیجه، فشار مضاعف بر حاشیه سود صنعت است.
کاهش محدودیتها؛ فرصتی برای جبران
در نخستین روزهای شهریور، دولت کاهش محدودیت برق زنجیره فولاد را در دستور کار قرار داد. این تصمیم میتواند مانع توقف بیشتر خطوط تولید شود، اما الزاماً به معنای جبران تولید ازدسترفته ماههای گذشته نیست.
خطوط فولادی، بهویژه کورههای ذوب، برای فعالیت اقتصادی به برق پایدار نیاز دارند. بنابراین بازگشت تدریجی برق میتواند تولید را احیا کند، اما زمان لازم برای بازگشت به ظرفیت عادی، تأمین مواد اولیه و تنظیم موجودی زنجیره نیز باید در نظر گرفته شود.
دادههای موجود تصویر روشنی از شدت بحران ارائه میکنند:
۳۲.۱ میلیون تن
تولید فولاد ایران در سال ۱۴۰۴
از ۱۶ فروردین
شروع محدودیتهای برق فولاد در ۱۴۰۵
بیش از ۸۵ درصد
میانگین محدودیت برق زنجیره فولاد در نیمه دوم مرداد
۶ تا ۱۵ درصد
میزان برق دریافتی برخی فولادسازان نسبت به دیماند
۳۰ درصد
سهم انرژی از هزینه تولید واحدهای فولادی
۱۸ میلیارد دلار
عدمالنفع پنجساله ناشی از مشکل تأمین انرژی در کل زنجیره فولاد
واقعیت این است که خاموشی برای صنعت فولاد فقط به معنی خاموش شدن کوره نیست؛ خاموشی یعنی کاهش تولید، افزایش هزینه تمامشده، کاهش حاشیه سود، اختلال در زنجیره تأمین و در نهایت کاهش ظرفیت صادراتی کشور.
اگر محدودیت برق در ماههای باقیمانده سال نیز ادامه پیدا کند، مسئله فولاد ایران از «افت مقطعی تولید» به یک ریسک جدی برای ارزآوری و سرمایهگذاری صنعتی تبدیل خواهد شد.
گزارش از مریم فرخی
انتهای پیام
