با آغاز محدودیتهای برنامهریزیشده برق از اول آذر، نگرانیها درباره تأمین پایدار انرژی در ماههای سرد سال افزایش یافته است؛ بحرانی که اگرچه در مرحله نخست با هدف مدیریت مصرف بخش خانگی و تجاری دنبال میشود، اما میتواند از مسیر محدودیت سوخت نیروگاهها و تشدید ناترازی گاز، فعالیت صنایع و واحدهای تولیدی را نیز تحت فشار قرار دهد.
به گزارش خبرنکار پایگاه خبری نبض صنعت، شرکت توانیر از آغاز محدودیتهای برنامهریزیشده برق در کشور از امروز یعنی اول آذرماه، خبر داده است؛ تصمیمی که نشان میدهد ناترازی انرژی، با وجود پایان فصل گرم سال، همچنان یکی از چالشهای اصلی اقتصاد ایران باقی مانده است.
محمد الهداد مدیرعامل شرکت توانیر با اشاره به شرایط ویژه تأمین سوخت نیروگاهها اعلام کرده است که صنعت برق از ابتدای آذر ناگزیر به اعمال محدودیتهایی در تأمین برق خواهد بود.
بر اساس توضیحات مدیرعامل توانیر، مدت این محدودیتها بسته به شرایط هر منطقه متفاوت خواهد بود و در مرحله نخست احتمال دارد مشترکان با قطعی حدود دو ساعت در طول دو روز مواجه شوند. با این حال، در صورت کاهش بیشتر دما و افزایش مصرف انرژی، احتمال افزایش محدودیتها تا دو ساعت در روز نیز وجود دارد.
توانیر اعلام کرده است که زمانبندی محدودیتها از طریق نرمافزار «برق من» و پیامرسان «بله» به مشترکان اطلاعرسانی خواهد شد.
این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که برخلاف سالهای گذشته، مسئله اصلی تأمین برق زمستانی نه کمبود ظرفیت اسمی نیروگاهها، بلکه دشواری تأمین سوخت مورد نیاز آنهاست.
بحران گاز به نیروگاهها رسید
یکی از مهمترین عوامل تشدیدکننده بحران برق در زمستان امسال، کاهش ظرفیت تولید گاز و آسیب به زیرساختهای تأمین انرژی عنوان شده است.
مدیرعامل توانیر در توضیح شرایط موجود گفته است که بر اثر آسیب به زیرساختهای گازی کشور، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید روزانه گاز از دسترس خارج شده است. بخشی از این ظرفیت با اقدامات انجامشده به مدار تولید بازگشته، اما همچنان حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز نسبت به سال گذشته قابل استفاده نیست.
این مسئله در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بخش عمده تولید برق کشور به نیروگاههای حرارتی وابسته است و تأمین سوخت این نیروگاهها، بهویژه در ماههای سرد سال، با افزایش تقاضای گاز خانگی و تجاری رقابت میکند.
در واقع، افزایش مصرف گاز برای گرمایش ساختمانها میتواند سهم نیروگاهها از گاز تولیدی را کاهش دهد و آنها را به استفاده بیشتر از سوخت مایع یا کاهش تولید برق وادار کند.
به گفته مدیرعامل توانیر، تقاضای مصرف برق که در تابستان به حدود ۷۵ هزار مگاوات رسیده بود، در زمستان به حدود ۴۵ هزار مگاوات کاهش پیدا میکند. از این رو، ظرفیت نیروگاهی کشور از نظر اسمی برای پاسخگویی به تقاضای زمستانی کافی است، اما مسئله اصلی، تأمین سوخت مورد نیاز برای بهرهبرداری از این ظرفیت خواهد بود.
این تفاوت نشان میدهد که افزایش ظرفیت نصبشده نیروگاهی بهتنهایی نمیتواند مشکل ناترازی برق را برطرف کند و بدون پایداری در تأمین گاز و سایر سوختهای مورد نیاز، بخشی از ظرفیت تولید برق عملاً بلااستفاده خواهد ماند.
صنعت فعلاً در اولویت تأمین برق است
یکی از نگرانیهای اصلی فعالان اقتصادی در آستانه زمستان، تکرار محدودیتهای گسترده برق صنایع است؛ اتفاقی که در سالهای گذشته خسارت قابلتوجهی به تولیدکنندگان، بهویژه در صنایع فولاد، سیمان و فلزات اساسی وارد کرده است.
با این حال، بر اساس توضیحات مسئولان صنعت برق، سیاست اعلامشده برای محدودیتهای زمستانی، مدیریت مصرف بخش خانگی، تجاری و مشترکان غیرمولد با هدف حفظ برق مورد نیاز واحدهای تولیدی است.
به بیان دیگر، صنعت در برنامه اعلامشده فعلی در اولویت محدودیت قرار ندارد و سیاستگذار تلاش میکند با مدیریت مصرف سایر بخشها، از انتقال مستقیم کمبود برق به خطوط تولید جلوگیری کند.
با وجود این، تضمین تداوم برق صنایع به معنای مصون ماندن آنها از پیامدهای بحران انرژی نیست.
تداوم کمبود گاز میتواند از مسیر محدودیت سوخت نیروگاهها، افزایش استفاده از سوختهای جایگزین و فشار بر شبکه تأمین انرژی، هزینههای بیشتری را به صنعت تحمیل کند. همچنین اگر شرایط تأمین سوخت در ماههای آینده بدتر شود، احتمال بازنگری در اولویتبندی مصرفکنندگان انرژی نیز وجود خواهد داشت.
فولاد و سیمان؛ صنایع حساس به محدودیت انرژی
در میان بخشهای مختلف اقتصاد، صنایع فولاد و سیمان از جمله گروههایی هستند که بیشترین حساسیت را نسبت به اختلال در تأمین انرژی دارند.
تولید فولاد به برق و گاز وابستگی بالایی دارد. در بسیاری از واحدهای فولادی، بهویژه کارخانههایی که از فناوری احیای مستقیم استفاده میکنند، گاز طبیعی یکی از نهادههای اصلی تولید محسوب میشود.
بنابراین حتی در شرایطی که برق کارخانهها بدون محدودیت تأمین شود، کاهش دسترسی به گاز میتواند فعالیت بخشهایی از زنجیره تولید فولاد را مختل کند.
در صنعت سیمان نیز مصرف انرژی در کورهها و تجهیزات حرارتی سهم قابلتوجهی از هزینههای تولید را تشکیل میدهد. محدودیت در تأمین سوخت یا برق میتواند موجب کاهش ظرفیت عملیاتی کارخانهها، افزایش هزینهها و تأخیر در تحویل محصولات شود.
صنایع آلومینیوم، مس، پتروشیمی و سایر واحدهای انرژیبر نیز در برابر ناپایداری شبکه انرژی آسیبپذیر هستند.
اهمیت این مسئله زمانی بیشتر میشود که بدانیم بسیاری از این صنایع علاوه بر تأمین نیاز بازار داخلی، نقش مهمی در صادرات غیرنفتی کشور دارند. کاهش تولید آنها میتواند به افت عرضه در بازارهای داخلی، کاهش درآمدهای صادراتی و تضعیف توان رقابتی تولیدکنندگان ایرانی منجر شود.
افزایش هزینه تولید؛ پیامد پنهان ناترازی انرژی
حتی اگر سیاست دولت در حفظ برق صنایع موفق باشد، بحران انرژی میتواند از مسیر افزایش هزینههای تولید بر عملکرد شرکتها اثر بگذارد.
تأمین سوخت جایگزین، استفاده از تجهیزات پشتیبان، تغییر برنامه تولید و افزایش هزینههای لجستیکی از جمله عواملی هستند که میتوانند قیمت تمامشده محصولات صنعتی را افزایش دهند.
از سوی دیگر، فعالیت در شرایط ناپایدار انرژی، امکان برنامهریزی بلندمدت برای تولیدکنندگان را کاهش میدهد. کارخانهای که از تداوم تأمین برق و گاز اطمینان ندارد، برای تنظیم برنامه تولید، مدیریت موجودی مواد اولیه و تعهدات فروش با محدودیت مواجه میشود.
این وضعیت در نهایت میتواند بهرهوری سرمایهگذاریهای صنعتی را کاهش دهد.
در صنایع پیوسته، مسئله صرفاً مدت زمان قطعی برق نیست. توقف و راهاندازی مجدد خطوط تولید در برخی واحدها هزینههایی بهمراتب بیشتر از ارزش انرژی مصرفنشده ایجاد میکند. از این رو، حتی محدودیتهای کوتاهمدت اما غیرقابل پیشبینی نیز میتوانند خسارتبار باشند.
زمستان سختتر از تابستان؟
آغاز محدودیتهای برق از ابتدای آذر نشان میدهد که مدیریت ناترازی انرژی دیگر به فصل تابستان محدود نیست و بحران تأمین سوخت نیروگاهها به یکی از مسائل جدی فصل سرد تبدیل شده است.
در سالهای گذشته، افزایش مصرف برق در تابستان و رشد تقاضای گاز در زمستان، دو دوره اصلی فشار بر شبکه انرژی کشور بودند. اما اکنون آسیب به زیرساختهای گازی و کاهش ظرفیت تولید، شرایط تأمین انرژی را پیچیدهتر کرده است.
از سوی دیگر، افزایش مصرف خانگی گاز در روزهای سرد، امکان تخصیص سوخت کافی به نیروگاهها و صنایع را محدود میکند. این مسئله ضرورت مدیریت همزمان مصرف گاز و برق را بیش از گذشته برجسته کرده است.
مسئولان صنعت برق امیدوارند با مدیریت مصرف و صرفهجویی در بخشهای خانگی و تجاری، بتوانند از اعمال محدودیتهای گستردهتر جلوگیری کنند.
با این حال، تحقق این هدف به میزان صرفهجویی مصرفکنندگان، پایداری تولید گاز، سرعت ترمیم زیرساختهای آسیبدیده و توانایی شبکه انرژی در مدیریت تقاضای زمستانی بستگی دارد.
آزمون جدید برای سیاست صنعتی کشور
آغاز خاموشیهای زمستانی را نمیتوان صرفاً یک مسئله خدماتی یا مربوط به مصرفکنندگان خانگی دانست. این اتفاق بار دیگر مسئله امنیت انرژی و ارتباط مستقیم آن با ظرفیت تولید صنعتی کشور را به مرکز توجه بازگردانده است.
اقتصاد ایران در شرایطی به حفظ و توسعه تولید صنعتی و افزایش صادرات غیرنفتی نیاز دارد که بخش مهمی از صنایع با مشکلاتی مانند تورم نهادههای تولید، محدودیت نقدینگی، دشواری تأمین مواد اولیه و نوسانات بازار مواجه هستند.
در چنین شرایطی، اضافه شدن ریسک ناپایداری انرژی میتواند فشار مضاعفی بر بنگاههای اقتصادی وارد کند.
اگرچه توانیر فعلاً صنایع را در اولویت تأمین برق قرار داده است، اما پایداری تولید تنها به تأمین برق وابسته نیست و دسترسی مستمر به گاز و سایر حاملهای انرژی نیز برای بسیاری از واحدهای صنعتی ضروری است.
به نظر میرسد مهمترین آزمون سیاستگذار در ماههای پیشرو، جلوگیری از انتقال هزینه ناترازی انرژی به بخش تولید باشد؛ بخشی که هرگونه اختلال در فعالیت آن میتواند پیامدهایی فراتر از کاهش تولید یک کارخانه داشته باشد و بر اشتغال، صادرات، درآمد شرکتها و قیمت تمامشده کالاها اثر بگذارد.
آغاز محدودیتهای برق از اول آذر، هشداری درباره تداوم بحران انرژی در اقتصاد ایران است؛ بحرانی که مدیریت آن نه فقط به برنامههای کوتاهمدت صرفهجویی، بلکه به بازسازی زیرساختها، افزایش ظرفیت تولید گاز، توسعه انرژیهای جایگزین و اصلاح ساختار تأمین و مصرف انرژی نیاز دارد.
انتهای پیام















